วันพฤหัสบดีที่ 12 มกราคม พ.ศ. 2555

หลักสูตร curriculum

บทที่ ๓
หลักสูตร
          ธำรง บัวศรี[1]    ได้กล่าวว่า หลักสูตร หมายถึงประสบการณ์ทางการศึกษาที่โรงเรียนจัดขึ้นเพื่อให้ผู้เรียนได้รับการฝึกฝนอบรมในด้านต่างๆอย่างดีที่สุด จนสามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคมของตนได้อย่างเป็นสุข
          กรมวิชาการ[2] ให้ความหมายของหลักสูตรไว้ใน 2 ลักษณะ คือ ความหมายในวงกว้างและความหมายในวงแคบ ความหมายในวงแคบ หมายถึง วิชาหรือเนื้อหาวิชาต่างๆ ที่กระทรวงศึกษาธิการกำหนดให้เรียนในแต่ละชั้นเรียนว่าจะต้องเรียนอะไรบ้าง มากน้อยเพียงใด ความหมายในวงกว้าง หมายถึง ประสบการณ์ทั้งมวลที่โรงเรียนจัดให้นักเรียนทั้งในและนอกห้องเรียน เพื่อให้นักเรียนได้ความรู้ มีทักษะ เกิดความคิดและทัศนคติที่ดี อันจำเป็นต่อการดำรงชีวิต

          Carter V. Good (1973) ได้ให้ความหมายของหลักสูตรไว้ 3 ประการ คือ ประการแรก
หลักสูตร หมายถึง เนื้อหาวิชาที่จัดไว้อย่างเป็นระบบเพื่อให้ผู้เรียนได้ศึกษาสำเร็จ ได้รับประกาศนียบัตรในสาขาวิชาใดวิชาหนึ่ง เช่น หลักสูตรสังคมศึกษา หลักสูตรพลศึกษา ประการที่สอง หลักสูตร หมายถึง เค้าโครงทั่วไปของเนื้อหาวิชาหรือสิ่งเฉพาะที่ต้องสอนซึ่งโรงเรียนจัดให้แก่เด็กเพื่อให้มีความรู้จบชั้นหรือรับประกาศนียบัตรเพื่อให้สามารถเข้าเรียนต่อในทางอาชีพต่อไป และประการสุดท้าย หลักสูตร หมายถึง กลุ่มวิชาและการจัดประสบการณ์ที่กำหนดให้ผู้เรียนได้เรียน ภายใต้การแนะนำของโรงเรียน

          Saylor และ Alexander[3] ได้กล่าวถึงหลักสูตรไว้ว่า เป็นแผนสำหรับจัดโอกาสในการเรียนรู้ให้แก่บุคคลกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง เพื่อบรรลุวัตถุประสงค์หรือจุดหมายที่ตั้งไว้โดยมีโรงเรียนเป็นผู้รับผิดชอบ
          - หลักสูตร  คือ เอกสารที่กำหนดโครงการศึกษาของผู้เรียน
          - หลักสูตร  คือ รายวิชาทั้งหมดที่โรงเรียนหรือสถาบันการศึกษาจัดให้เรียน
          - หลักสูตร  คือ ประสบการณ์ทุกอย่างที่นักเรียนหรือนักศึกษาพึงได้รับภายใต้การแนะแนวของ  โรงเรียนหรือสถาบันการศึกษา
          - หลักสูตร  คือ ประสบการณ์ทุกอย่างที่นักเรียนหรือนักศึกษาพึงได้รับโดยไม่จำกัดว่าเมื่อไร และอย่างไร


          จากความหมายของหลักสูตรที่กล่าวมาทั้งหมดนี้ จึงพอสรุปความหมายของหลักสูตร ได้ว่า หลักสูตรมีความหมายครอบคลุมตั้งแต่เอกสาร แนวทางการจัดการศึกษาแต่ละระดับ ซึ่งประกอบด้วย กลุ่มวิชา ขอบข่ายของเนื้อหา โครงสร้าง การจัดกิจกรรมการเรียนการสอนและรวมถึงมวลประสบการณ์ที่จัดให้แก่ผู้เรียน เพื่อให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ และมีคุณลักษณะที่พึงประสงค์ หรือบรรลุตามวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้ในหลักสูตรนั้นๆ

2.  ความสำคัญของหลักสูตร
          สุมิตร คุณากร[4] กล่าวถึง ความสำคัญของหลักสูตรดังนี้ การศึกษาเป็นเครื่องมือที่สำคัญยิ่งในการพัฒนาสังคมและประเทศชาติ การจัดการศึกษาที่จะให้บรรลุเป้าหมายนั้น หากปราศจากหลักสูตรเสียแล้วการจัดการศึกษาจะไม่มีวันสำเร็จลุล่วงไปตามเป้าหมายที่กำหนดไว้ ดังนั้น หลักสูตรจึงมีความสำคัญ คือ เป็นแผนยุทธศาสตร์ของการศึกษาที่จะนำไปสู่ความสำเร็จตามต้องการ
          สันต์ ธรรมบำรุง[5]     กล่าวว่า ความสำคัญของหลักสูตร พอสรุปได้ดังนี้
1.      หลักสูตรเป็นแผนปฏิบัติงานหรือเครื่องชี้ทางปฏิบัติงานของครู เพราะหลักสูตรจะกำหนดจุดมุ่งหมาย เนื้อหาสาระ การจัดกิจกรรมการเรียนการสอน และการประเมินผลไว้เป็นแนวทาง
2.      หลักสูตรเป็นข้อกำหนดแผนการเรียนการสอน อันเป็นส่วนร่วมของประเทศ เพื่อนำไปสู่ความมุ่งหมายตามแผนการศึกษาของชาติ
3.      หลักสูตรเป็นเอกสารของทางราชการ เป็นบัญญัติของรัฐบาลเพื่อให้บุคคลที่ทำการเกี่ยวข้องกับการศึกษาปฏิบัติตาม
4.       หลักสูตรเป็นเกณฑ์มาตรฐานการศึกษา เพื่อควบคุมการเรียนการสอนใสถาบันการศึกษาระดับต่างๆ และยังเป็นเกณฑ์มาตฐานอย่างหนึ่งในการจัดสรรงบประมาณ บุคลากร อาคารสถานที่ วัสดุ อุปกรณ์ ฯลฯ ของการศึกษาของรัฐแก่สถานศึกษาด้วย
5.      หลักสูตรเป็นแผนดำเนินงานของผู้บริหารการศึกษา ที่จะอำนวยความสะดวกและควบคุมดูแลติดตามผลให้เป็นไปตามนโยบายการจัดการศึกษาของรัฐด้วย
6.      ลักสูตรจะกำหนดแนวทางในการส่งเสริมความเจริญงอกงามและพัฒนาการของเด็กตามจุดมุ่งหมายของการศึกษา
7.      หลักสูตรจะกำหนดลักษณะและรูปร่างของสังคมในอนาคตได้ว่า จะเป็นไปในรูปใด
8.      หลักสูตรจะกำหนดแนวทางความรู้ ทักษะ ความสามารถ ความประพฤติที่จะเป็นประโยชน์ต่อสังคม อันเป็นการพัฒนากำลัง ซึ่งนำไปสู่การพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติต่อไป
9.      หลักสูตรเป็นสิ่งบ่งชี้ถึงความเจริญของประเทศ เพราะการศึกษาเป็นเครื่องมือในการพัฒนาคน ประเทศใดจัดการศึกษาโดยมหลักสูตรที่เหมาะสม ทันสมัย มีประสิทธิภาพ ทันต่อเหตุการณ์และการเปลี่ยนแปลง ย่อมได้กำลังคนที่มีประสิทธิภาพสูง

          อัญชลี สารรัตนะ[6] ได้สรุปถึงความสำคัญของหลักสูตรในประเด็นต่างๆดังนี้
1.      หลักสูตรเป็นแนวทางในการจัดกิจกรรมกรเรียนการสอนของครูผู้สอน เพื่อให้ผู้เรียนได้พัฒนาศักยภาพของตนจนบรรลุตามจุดหมายองหลักสูตรที่กำหนดไว้ อีกทั้งครูผู้สอนยังได้แนวทางในการกำหนดจุดประสงค์ เนื้อหา และการประเมินผล เพื่อวางแผนการเรียนรู้ในกลุ่มสาระต่างๆ จนถึงการวางแผนกาจัดการเรียนรู้ในแต่ละชั่วโมง

2.      หักสูตรช่วยเสริมความเป็นเอกภาพของชาติ เพราะคุณลักษณะอันพึงประสงค์ของผู้เรียนทุกคนในชาติได้ถูกกำหนดไว้ในหลักสูตรแม่บท และในขณะเดียวกันหลักสูตรสถานศึกษาก็ได้พัฒนาหลักสูตรที่สอดคล้องกับสภาพปัญหา ความต้องการ ความจำเป็นของชุมชนโดยรอบสถานศึกษา ซึ่งสถานศึกษาอาจได้กำหนดไว้เป็นเป้าหมายที่เฉพาะเจาะจงลงไป แต่ยังตั้งอยู่บนมาตรฐานการศึกษาของหลักสูตรแม่บท จึงสามารถกล่าวเจาะจงลงไปได้ว่า หลักสูตรเป็นเครื่องมือในการเสริมสร้างเอกภาพของชาติตั้งแต่ระดับชุมชนถึงระดับชาติ


3.      หลักสูตรถือเป็นแผนแม่บทของสถานศึกษาในการวางแผนดำเนินงาน หรือกำหนดโครงการต่างๆ เพื่อพัฒนาการศึกษาให้เจริญก้าวหน้า พัฒนาผู้เรียนให้เติบโตเป็นคนที่มีคุณภาพตามความมุ่งหวัง ถ้าสถานศึกษาไม่มีหลักสูตรก็เสมือนกับขาดเข็มทิศในการเดินเรือให้ไปถึงเป้าหมายปลายทางนั่นเอง

4.      ผลพวงที่ได้จากหลักสูตรที่มีคุณภาพและวิสัยทัศน์จะส่งผลให้ประเทศชาติจะเกิดความเจริญก้าวหน้าและสงบสุข ผลพวงดังกล่าวคือเยาวชนที่ผ่านการศึกษาเล่าเรียนตามหลักสูตรกำหนดนั่นเอง หรืออาจกล่าวได้ว่า หลักสูตรเป็นตัวกำหนดสังคมในอนาคต ว่าจะเป็นในรูปแบบใด


5.      หลักสูตรที่มีการปรับปรุงและเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่องเพื่อให้สอดคล้องกับความต้องการของสังคมย่อมเป็นดัชนีชี้ถึงศักยภาพทางการศึกษาของชาติด้วย เพราะหลักสูตรที่ดีย่อมทันสมัย สอดคล้องกับสภาพการณ์ปัจจุบันและต่อเนื่องถึงอนาคต กระจกเงาบานใหญ่ที่สะท้อนสภาพของสังคมได้อย่างดีก็คือ หลักสูตรของชาตินั้นๆ

3ความคิดเห็นของนักการศึกษา  แบ่งออกเป็น ๒ กลุ่มใหญ่ๆ ดังนี้
          2.1  หลักสูตร  หมายถึง  แผน  ประสบการณ์การเรียน มองหลักสูตรในลักษณะที่เป็นเอกสาร หรือโครงการการศึกษาที่สถาบันการศึกษาได้จัดวางแผนไว้เพื่อให้ผู้เรียนได้ศึกษาตามแผน หรือโครงการที่กำหนดไว้ ซึ่งรวมถึง รายวิชา เนื้อหาวิชา กิจกรรมการเรียนการสอนและการประเมินผล
          2.2  หลักสูตร  หมายถึง  ประสบการณ์การเรียนของผู้เรียนที่สถาบันการศึกษาจัดให้ซึ่งรวมถึง แผนประสบการณ์การเรียนและการนำหลักสูตรไปใช้  หลักสูตรประกอบด้วยเป้าหมาย และจุดมุ่งหมายเฉพาะ      ซึ่งบ่งถึงการเลือก การจัดเนื้อหาและแสดงถึงการเรียนการสอน รวมทั้งการประเมินผลด้วย
            ราล์ฟ ดับเบิลยู ไทเลอร์ (Ralph W. Tyler)  ให้หลักการและเหตุผลในการสร้างหลักสูตรไว้ ๔ ประการ ซึ่งเรียกว่า "Tyler's rationale" โดยเขาให้หลักเกณฑ์ไว้ว่าในการจัดหลักสูตรและการสอนนั้น ควรจะตอบคำถามที่เป็นพื้นฐาน ๔ ประการ    ไทเลอร์เน้นว่าคำถามจะต้องเรียงลำดับกันลงมา   ดังนั้นการตั้งจุดมุ่งหมายจึงเป็นขั้นที่สำคัญที่สุดของไทเลอร์
 ขั้นตอนในการพัฒนาหลักสูตรของ  Tyler 

 


ความสัมพันธ์ระหว่างหลักสูตรและการเรียนการสอน


            .                                                                  ระดับของหลักสูตร
                                                                                          -  ประถมศึกษา
แผนประสบการณ์
(ความคาดหวัง)
ความมุ่งหมาย
การเลือกเนื้อหาวิชา
การเลือกประสบการณ์การเรียน
การประเมินผล
 
                                                                                -  มัธยมศึกษา                                                                                             อุดมศึกษา                                                                                               -  อาชีวศึกษา
อิทธิพลต่างๆ
ที่มีต่อหลักสูตร
 
 

                                                                                      สถาบัน/โรงเรียน
                                                                                                                                                                                                                                     
            .

การเรียนการสอน
การจัดเนื้อหาวิชา
การจัดประสบการณ์การเรียน
วิธีสอน
วิธีเรียน
 
                                                                                ห้องเรียน

                                                                               โครงสร้างของ
                                                                                -  สาขาวิชา                                                                                                -  กลุ่มวิชา
                                                                                -  รายวิชา
การประเมินผล
 
              .                                                                -  หน่วย
 








กระบวนการพัฒนาหลักสูตร

 

                                        คณะกรรมการพัฒนาหลักสูตร    
                              คณะครูผู้บริหาร นักเรียน
                    ผู้ปกครองและองค์การที่เกี่ยวข้อง             พัฒนาสื่อการ                    
           รูปแบบหลักสูตร                                         เรียนการสอน  
โครง      องค์ประกอบของหลักสูตร                             วัสดุหลักสูตร
สร้าง      -  จุดมุ่งหมาย, เนื้อหาสาระ                           การนำไปใช้
            -  กระบวนการเรียนการสอน                                การติดตามผล
            -  การประเมินผล                                     การประเมินหลักสูตร
                                                                                  กลุ่มเป้าหมาย
            ปรัชญาการศึกษา, ปรัชญาสังคม                          ผู้เรียน
ความคาดหวังของนักวิชาการ
 
                                                                               
            จิตวิทยาพัฒนาการ, การเรียนรู้
คุณค่า,ความสามารถของคน
 
                                                             
            ธรรมชาติของความรู้                                  

ความคาดหวังของสังคม
 
                                                              

            ประวัติศาสตร์, มนุษยศาสตร์                         
                                                                                       การศึกษา
            สังคม  เศรษฐกิจ                                                        สำรวจ
กระบวนการ
 
            การเมือง  วัฒนธรรม                                  วิเคราะห์ วิจัย  
                                                                     
                                 แนวความคิดพื้นฐาน                                        


ระบบการพัฒนาหลักสูตร

 






การปรับปรุงแก้ไข

 
ระบบการร่างหลักสูตร

  กำหนดจุดมุ่งหมาย
  เลือกและจัดเนื้อหาและ
     ประสบการณ์การเรียน
  กำหนดวิธีการประเมินผล
  ตรวจสอบคุณภาพของหลักสูตร
  ทดลองใช้
  ประเมิน, ปรับปรุง

 
ระบบการใช้หลักสูตร

  จัดทำเอกสารประกอบหลักสูตร
  พัฒนาสื่อการเรียน
  เตรียมบุคลากร
  อบรมครู
  การบริหารและบริการหลักสูตร
  ดำเนินการสอน
  นิเทศการใชัหลักสูตร


 
ระบบการประเมิน
หลักสูตร

ประเมินผลสัมฤทธิ์
ประเมินระบบหลักสูตร











 
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               

องค์ประกอบของหลักสูตร
 

การประเมินผล
 
เนื้อหาสาระ
 
กระบวนการเรียนการสอน
 
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               


TYLER'S RATIONALE

1มีจุดมุ่งหมายทางการศึกษาอะไรบ้างที่โรงเรียนควรจะแสวงหา (Educational Purposes)
          2มีประสบการณ์ทางการศึกษาอะไรบ้างที่โรงเรียนควรจัดขึ้นเพื่อช่วยให้บรรลุถึงจุดมุ่งหมายที่กำหนดไว้ (Educational Experiences)
          3จะจัดประสบการณ์ทางการศึกษาอย่างไร จึงจะทำให้การสอนมีประสิทธิภาพ (Organization of Educational Experiences)
          4จะประเมินผลประสิทธิภาพของประสบการณ์ในการเรียนอย่างไร  จึงจะตัดสินได้ว่าบรรลุถึง       จุดมุ่งหมายที่กำหนดไว้ (Evaluation)

ขั้นตอนในการพัฒนาหลักสูตรของ TYLER
(CONCEPTUAL FRAMEWORK FOR CURRICULUM DEVELOPMENT)
การศึกษาตัวผู้เรียน
 
ปรัชญา
 
 

                                                              
การศึกษาสังคม
 

                            จุดมุ่งหมายชั่วคราว                                 จุดมุ่งหมายสุดท้ายการเรียน
จิตวิทยาของการเรียนรู้
 
ข้อเสนอแนะ
ของนักวิชาการ
 
                                                                              
                                                                                              การเลือกประสบการณ์

                                                                                                                การจัดประสบการณ์การเรียน     

                                                                                 ประเมินผล
4การจัดองค์ประกอบของหลักสูตร
          4.1  ขอบข่ายของหลักสูตร  (Scope)
          4.2  การบูรณาการ  (Integration)  จะต้องเชื่อมโยงเนื้อหาจากสาขาวิชาหนึ่งไปยังเนื้อหาของอีกสาขาวิชาหนึ่งได้
          4.3  การเรียงลำดับขั้นตอน (Sequence)  จากง่ายไปหายาก
          4.4  ความต่อเนื่องกัน (Continuity)  จัดโอกาสให้กับผู้เรียนอย่างต่อเนื่อง (ให้เรียนซ้ำบ่อย ๆ)
          4.5  ความสัมพันธ์เชื่อมโยงและความสมดุล (Articulation and Balance) จัดต้องสัมพันธ์กัน
5.  รูปแบบของหลักสูตร         
          5.1  หลักสูตรที่เน้นเนื้อหาวิชาเป็นศูนย์กลาง
                    5.1.1  หลักสูตรแบบรายวิชา   เก่าแก่ที่สุดและเป็นที่รู้จักกันดีที่สุด เชื่อว่าสิ่งที่ทำให้มนุษย์   แตกต่างจากสัตว์อื่นๆ ก็คือ สติปัญญาและการค้นคว้าหาความรู้ ไม่คำนึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคลและ    ผู้เรียน ความรู้ที่ได้แยกเป็นส่วนๆ เน้นที่ความจำ รายวิชาไม่สัมพันธ์กับชีวิตจริงของผู้เรียน นักเรียนเป็นผู้รับรู้ แต่เพียงอย่างเดียว
                    5.1.2 หลักสูตรแบบสาขาวิชา  ปัจจุบันยังคงมีใช้อยู่ในระดับประถม มัธยมศึกษาและโดยเฉพาะอย่างยิ่งในระดับอุดมศึกษา เน้นความรู้เฉพาะในสาขาวิชาของตน จะต้องศึกษาโครงสร้างพื้นฐานของสาขาวิชา    ผู้เรียนปรับตัวเข้าหาหลักสูตร สนใจแต่นักเรียนที่เก่ง ไม่สนใจข้อมูลอื่นที่ไม่สามารถจัดเข้าเป็นสาขาวิชาได้
                    5.1.3  หลักสูตรแบบรวมวิชา เป็นหลักสูตรแบบบูรณาการ รวมหรือผสมผสานรายวิชาที่เกี่ยวข้องกัน  ตั้งแต่ 2 รายวิชาขึ้นไปเข้าเป็นสาขาวิชาเดียว (วิทย์ทั่วไป ประกอบด้วย คณิตศาสตร์ เคมี ชีววิทยา ฟิสิกส์)
                    5.1.4  หลักสูตรแบบสัมพันธ์วิชาหรือสหสัมพันธ์  มีความสัมพันธ์กันระหว่างรายวิชานั้น ๆ หลักสูตรนี้ประสบความสำเร็จได้ยาก เพราะครูในชั้นเรียนประถม มักสอนคนเดียว ระดับมัธยม ครูสอนแยกแต่ละวิชา ไม่มีเวลาพอที่จะทำงานเป็นทีมร่วมกับครูอื่นๆ
          5.2  หลักสูตรแบบเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง
                    5.2.1  หลักสูตรแบบเด็กเป็นศูนย์กลาง  เน้นที่ตัวเด็กแทนที่การเน้นเนื้อหาวิชา เป็นการบูรณาการเนื้อหาให้เป็นหน่วยของประสบการณ์หรือปัญหาสังคม
                    5.2.2 หลักสูตรประสบการณ์ เน้นเด็กเป็นศูนย์กลาง แต่ไม่อาจคาดหมายไว้ล่วงหน้าว่าความ   สนใจและความต้องการของเด็กจะเป็นเช่นไร
                    5.2.3  หลักสูตรแบบมนุษยนิยม  ปล่อยให้นักเรียนเป็นอิสระเสรี มีความคิดสร้างสรรค์ ให้เรียนตามความสามารถของตัวเอง ไม่ตั้งจุดมุ่งหมาย เน้นคุณธรรม จริยธรรม อารมณ์ ให้ผู้เรียนได้เปิดเผยตัวเอง  ต่างจากไทเลอร์ ซึ่งเน้นที่การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม ต้องตั้งจุดมุ่งหมายก่อนเพื่อแสดงพฤติกรรมที่วัดได้

          5.3   รูปแบบที่เน้นปัญหาเป็นศูนย์กลาง เน้นปัญหาการดำรงชีวิต
                    5.3.1  หลักสูตรแบบเน้นสภาพชีวิต  เน้นทางสังคม ชีวิต ความเป็นอยู่ เรียนรู้โดยการแก้ปัญหา ใช้ประสบการณ์ของผู้เรียนในอดีตและในปัจจุบันมาช่วยในการวิเคราะห์ด้านต่างๆ ของชีวิต มีการบูรณาการ   เนื้อหาจากหลายสาขาวิชา ข้อบกพร่อง กิจกรรมที่ทำในปัจจุบันจะถือว่าเป็นกิจกรรมที่สำคัญในอนาคตได้หรือไม่ ไม่ได้ให้นักเรียนเรียนรู้มรดกทางวัฒนธรรม สนใจแต่สภาพปัจจุบัน
                    5.3.2  หลักสูตรแกน      มีการวางแผนเป็นอย่างดี มีศุนย์กลางอยู่ที่วิชาศึกษาทั่วไป ปรับเปลี่ยนแผนที่วางไว้ได้ตามความเหมาะสม
                    5.3.3  หลักสูตรเน้นการแก้ปัญหาสังคมและการปฏิรูปสังคม สนใจที่จะเชื่อมโยงหลักสูตรเข้ากับการพัฒนาสังคมทางการเมืองและเศรษฐกิจ
                    5.3.4  หลักสูตรที่เน้นชุมชนเป็นฐาน
          5.4  หลักสูตรที่เน้นเทคโนโลยี
          5.5  หลักสูตรแบบสมรรถฐาน ทางพยาบาลจะใช้มาก ระบุเจตคติ
6.  การประเมินหลักสูตร
          6.1  การประเมินคืออะไร
                    6.1.1  คือการพิจารณาคุณค่าของสิ่งหนึ่งสิ่งใดโดยมีเกณฑ์ประกอบ เกณฑ์อาจเป็นคุณสมบัติ คุณลักษณะ  ข้อมูล
                    6.1.2  คือการตรวจสอบการตัดสินใจ คุณค่า คุณภาพ ความสำคัญ
                    6.1.3  คือการรวบรวมข้อมูลและใช้ข้อมูลเพื่อตัดสินใจ
          6.2  เหตุผลที่ต้องประเมิน
                    6.2.1  สถาบันได้สนองเจตนารมณ์ของสังคมเต็มที่เพียงไร
                    6.2.2  ผลผลิตจากสถาบันมีคุณภาพอย่างไร
                    6.2.3 ค่านิยมทางการศึกษาของคน (ชุมชน) คืออะไร
                    6.2.4  จุดมุ่งหมายของหลักสูตรเหมาะสมเพียงไร
                    6.2.5  การทำงานได้ผลตามจุดมุ่งหมายที่กำหนดไว้หรือไม่
                    6.2.6  มีปัญหาและอุปสรรคอะไรบ้าง
          6.3  การประเมินหลักสูตร  คือการหาคำตอบว่าหลักสูตรสัมฤทธิ์ผลตามที่กำหนดไว้ในความมุ่งหมายของหลักสูตรหรือไม่ มากน้อยเพียงใด และอะไรเป็นสาเหตุที่ทำให้หลักสูตรไม่สัมฤทธิ์ผลตามความมุ่งหมาย
7.  ขั้นตอนในการประเมินหลักสูตร
          7.1  ขั้นพัฒนาหลักสูตร ประเมินโครงร่างหลักสูตร
                    -  โครงสร้างหลักสูตร
                    -  ความมุ่งหมายของหลักสูตร
                    -  เนื้อหา
                    -  กิจกรรมการเรียนการสอน
                    -  อุปกรณ์ สื่อการสอน
                    -  การประเมินผลการเรียนการสอน
                    -  บรรยากาศในการเรียน
                    -  สิ่งแวดล้อมในสถาบันการศึกษา
          7.2  ขั้นการใช้หลักสูตร  ประเมินหลักสูตรที่ใช้จริง
                    -  ประเมินในระหว่างดำเนินการใช้หลักสูตร (formative evaluation)
                    -  ประเมินจุดเด่นและจุดด้อยของหลักสูตร
                    -  การจัดการเรียนการสอน
                    -  การบริหารหลักสูตร
          7.3  ขั้นผลิตผลของหลักสูตร  ประเมินติดตามผล
                    -  คุณภาพของบัณฑิต
                    -  การทำงานของบัณฑิต
                    -  ความพึงพอใจและความต้องการของนายจ้าง






รูปแบบของการประเมินหลักสูตร  (CIPP MODEL)
          ผู้คิด               DANIEL N.STUFFLEBEAM
         บริบท              -  ความสอดคล้องระหว่างหลักสูตรกับปรัชญา  กฎหมาย แผนพัฒนา นโยบาย
       context             -  ความเหมาะสมของจุดมุ่งหมายของหลักสูตร
                              -  ความเหมาะสมของโครงสร้างหลัดสูตร
     ปัจจัยนำเข้า                      -  คุณลักษณะของนิสิต
        Input               -  ภาระงานของอาจารย์
                              -  ข้อมูลเกี่ยวกับสถาบัน
                              -  แหล่งความรู้
      กระบวนการ                    -  การใช้หลักสูตร
        Process             -  พฤติกรรมการสอน
                              -  การนำทรัพยากรมาใช้
                              -  การบริหารหลักสูตร
                              -  การปฏิบัติงานในระบบ
         ผลผลิต              -   คุณภาพของบัณฑิต
       Product            -  สมรรถภาพในการทำงาน
-  ความพึงพอใจของผู้ใช้  บัณฑิต


John Neisbitt (Magatrend)     ให้มุมมองในอนาคตไว้ดังนี้
          1การเปลี่ยนแปลงจากสังคมอุตสาหกรรม
          2สังคมในอนาคต ต้องการใช้เทคโนโลยีระดับสูงเพื่อให้สอดคล้องกับปฏิสัมพันธ์ของมนุษย์ระดับสูง
          3เศรษฐกิจจะเปลี่ยนจากระดับชาติไปสู่ระดับโลก
          4การวางแผนจะเปลี่ยนจากการวางแผนระยะสั้นไปสู่การวางแผนระยะยาวและสู่การปฏิบัติ
          5การบริการและการบริหารจะเปลี่ยนจากศูนย์รวมไปสู่การกระจายอำนาจ
          6การเน้นการช่วยตนเองแทนการให้หน่วยงานช่วย
          7ประชาธิปไตยจะเปลี่ยนจากประชาธิปไตยแบบมีตัวแทนไปเป็นประชาธิปไตยแบบมีส่วนร่วม
          8การจัดองค์การจะเปลี่ยนจากการแบ่งระดับชั้นไปเป็นการสร้างเครือข่าย
          9เขตความเจริญจะเปลี่ยนจากทางเหนือมาเป็นแถบเอเซียแปซิฟิก
          10จะเปลี่ยนสถานการณ์ที่มีทางเลือกสองทางเป็นหลายทาง
8การพัฒนาหลักสูตรในอนาคต
          8.1  พัฒนาเครือข่ายการเรียนรู้ (เครือข่ายวิชาการ วิชาชีพ)
          8.2  พัฒนาหลักสูตรเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development)
               -  จัดหลักสูตรเพื่อการพัฒนาคนต่อเนื่องตลอดชีวิต
          8.3  รูปแบบหลักสูตรจะหลากหลายมากขึ้น เช่นหลักสูตรการศึกษาภาคพิเศษ  หลักสูตรเฉพาะกิจ  หลักสูตรฝึกอบรม
          8.4  เปิดหลักสูตรนานาชาติเพิ่มขึ้น
8.5 มีการเรียนรู้ภาษาต่างประเทศอย่างน้อย 2 ประเทศ เช่น เวียตนาม เขมร ลาว มลายู
          8.6  มีการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศมากขึ้น การใช้เทคโนโลยีต้องไม่ขัดกับสังคมและสิ่งแวดล้อม       ต้องไม่ให้เทคโนโลยีเป็นนายเรา
          8.7  หลักสูตรและการเรียนการสอนจะต้องพัฒนาทักษะในการคิด การศึกษาหาความรู้ด้วยตนเอง และความสามารถในการสื่อสาร พัฒนาคนให้คิดว้าง คิดไกล ใฝ่รู้
          8.8  ให้ผู้เรียนมีความรู้ทั้งเรื่องที่เป็นสากล นานาชาติ และของไทย ต้องรู้เขารู้เรา
          8.9  พัฒนาหลักสูตร  ส่วนกลาง 60 %
                                  ส่วนท้องถิ่น 40 %    
          8.10 จัดการเรียนการสอน โดยใช้การวิจัยเป็นฐาน ส่งเสริมการวิจัยและพัฒนา
          8.11 จะต้องมีการประกันคุณภาพทางการศึกษาทุกระดับ  
         
                   


[1] ธำรง  บัวศรี.  ทฤษฎีหลักสูตร : การออกแบบและพัฒนา. กรุงเทพฯ : ธนธัชการพิมพ์ ,2542.
[2] กรมวิชาการ. การสังเคราะหงานวิจัยเกี่ยวกับรูปแบบการจัดการเรียนรูที่เนนผูเรียนเปนสําคัญ. กรุงเทพ ฯ: โรงพิมพคุรุสภาลาดพราว, 2544
[3] Saylor และ Alexander 1974 อ้างถึงใน ใจทิพย์ เชื้อรัตนพงษ์, 2539.
[4] สุมิตร คุณากร
[5] สันต์ ธรรมบำรุง,  2527.
[6] อัญชลี สารรัตนะ ,2544.

ไม่มีความคิดเห็น: